درگاه دید > کشورها و گروه‌های کشوری > آسیا > خاورمیانه > ایران > روابط خارجی > دریای خزر ، منطقه > (۹ مدرک)
 
 

انواع مدارک نمایش داده‌شده:

        



۱. Iran strengthens its Role in Caspian Sea and Central Asian Regions ، آذر ۱۳۸۶
ایران نقش خود را در دریای خزر و آسیای مرکزی تقویت می‌کند
به گفته نویسنده علیرغم تنش فزاینده بین ایران و آمریکا و همکاری اروپا در زمینه تحریم‌های اقتصادی واشنگتن علیه تهران، ایران تلاش کرده تا با همکاری اقتصادی گسترده با آمریکای لاتین، آسیا، آسیای مرکزی و منطقه خزر به نوعی به مبارزه با تحریم‌های مذکور برود و توازن قدرت موجود را تحت تأثیر قرار دهد. وی ایفای نقش ایران در منطقه خزر و آسیای مرکزی را از عناصر اصلی استراتژی سیاست خارجی تهران دانسته و بر این اساس به تحلیل و بررسی تحولات اخیر از جمله برگزاری دومین اجلاس سران کشورهای حاشیه دریای خزر در تهران و بیانیه پایانی آن، برقراری روابط دوجانبه مستحکم‌تر با کشورهای حوزه خزر از سوی ایران و افزایش نفوذ منطقه‌ای و در پایان اهمیت سیاست ایران در قبال خزر پرداخته است.
پس از فروپاشی شوروی عواملی چون افزایش تعداد همسایگان شمالی از دو کشور به چهار کشور و تغییر ساختار حاکم بر روابط بین‌الملل منجر به راهیابی کشورها و قدرت‌های جدیدی در منطقه و تحول در مفهوم امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران گردیده است. این کتاب به شناسایی تحول در تهدیدات امنیت ملی و منابع ناامنی به وجود آمده در نتیجه تغییر و تحولات ساختار بین‌المللی پرداخته است.
با فروپاشی شوروی سابق، ایجاد کشورهای جدید در حاشیه دریای خزر و تغییرات ژئوپلیتیک در منطقه، نوع نگرش به این دریا و مسائل آن دچار دگرگونی شد و این منطقه به عنوان موضوعی جدید مورد توجه قرار گرفت. در این راستا مقاله حاضر که به بررسی مسائل دریای خزر از دیدگاه ایران می‌پردازد، ابتدا سیر تحولات تاریخ این دریا، تاثیرگذاری و تاثیرپذیری ایران از آن و چالش‌ها و فرصت‌های پیش روی این کشور مورد مطالعه قرار گرفته، سپس به بررسی دیدگاه‌های متفاوت مطروحه از سوی صاحب‌نظران ایرانی راجع به حقوق و تکالیف ایران در دریای خزر می‌پردازد و در پایان نحوه نگرش جامعه ایرانی به این موضوع و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری افکار عمومی آن در مسئله خزر مورد بررسی قرار می‌گیرد.
دکتر مهدی صفری، نماینده ایران در امور دریای خزر، آغاز اختلاف در این دریا را معطوف به زمان فروپاشی شوروی و افزایش تعداد کشورهای ساحلی می‌داند و از نظر وی تمام مواضع ایران نسبت به این مسئله منطقی است. در حال حاضر، سهم ایران از خزر ۴/۲۰ درصد می‌باشد. می‌توان گفت تا این زمان محدودیت‌های تاریخی، جغرافیایی و فنی و عملیاتی و همچنین اختلاف برسر تقسیم منابع دریا مانع از فعالیت ایران در این منطقه شده است ولی صاحب‌نظران معتقدند که از این پس اگر ایران بتواند روزانه بیش از ۵۰۰ هزار بشکه نفت را از طریق سوآپ کردن منتقل کند، مدیریت ۵۰ درصد بحث خزر را به دست گرفته است.
یکی از عوامل موثر در شدت موضع‌گیری ایران در مذاکرات اجلاس وزرای خارجه کشورهای حاشیه دریای خزر در مسکو،‌ ارزیابی جلسات کارشناسی آنها است. تاکنون ۱۳ نشست گروه کاری با حضور نمایندگان ویژه این کشورها با موضوع‌های زیر تشکیل شده است و چهاردهمین دوره آن خرداد ۸۳ در قزاقستان برگزار خواهد شد: محیط زیست، ارائه نظریات جدید توسط نمایندگان کشورها، تهیه پیش‌نویس بیانیه اجلاس سران کشورها، تعیین دستور کاری کارشناسان از قبل، بررسی بیانیه اجلاس سران کشورها، بررسی کنوانسیون رژیم حقوقی خزر، تدوین آئین‌نامه اجرایی، خطوط ساحلی کنار دریای خزر، توافق در مورد موادی از لایحه کنوانسیون.
مهدی صفری، نماینده ویژه رئیس‌جمهور ایران در اجلاس وزرای خارجه کشورهای ساحلی دریای خزر در مسکو شرکت می‌نماید. چگونگی مرزبندی مناطق صید و فعالیت‌های نظامی در این دریا، برگزاری اجلاس سران پنج کشور ساحلی در تهران و فعالیت بسیار اندک ایران در بخش حمل و نقل و انرژی از جمله مسائل مطرح شده در این جلسه خواهد بود. رو آوردن به توافق‌های دو به دو، سیاست تازه تهران در قبال تکمیل رژیم حقوقی دریای خزر است،‌ لذا گفتگوی دوجانبه باکو و تهران به‌عنوان دو همسایه بر اختلاف‌نظر در این منطقه برای منافع ایران اهمیتی حیاتی دارد. صفری اعلام کرد که در این اجلاس تهران با هیچ پیشنهادی جز نقض منافع ایران مخالفت نخواهد کرد.
چهارمین جلسه وزرای خارجه کشورهای ساحلی دریای خزر ۱۸ فروردین ۱۳۸۳ در مسکو برگزار خواهد شد، لذا بررسی موضع ایران در مورد خزر نسبت به ۸ سال پیش مورد توجه قرار می‌گیرد. در این خصوص می‌توان به ۴ عامل اشاره نمود: ۱) تغییرات عمده خزر در سال‌های اخیر که مهم‌ترین عامل آن حادثه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ است؛ ۲) عدم موفقیت اجلاس سران کشورهای حاشیه خزر در که گفتگوها به نقطه تعیین‌کننده‌ای نرسید؛ ۳) پیچیده‌تر شدن رفتار روسیه در دریای خزر: رفتار روسیه در موارد مربوط به دریای خزر دارای پیچیدگی و همگرایی بیشتر در نظام سیاسی این کشور است و ۴) ارزیابی کار کارشناسی توسط هیات ایرانی.
مدت‌هاست که در مورد رژیم حقوقی دریای خزر، بحث‌هایی صورت گرفته است. جمهوری اسلامی ایران و مجموع چهار کشور استقلال یافته اتحاد جماهیر شوروی سابق، باید با حقوق مساوی و مشترک از این دریاچه استفاده کنند و این کار باید به وسیله عهد‌نامه‌های دوجانبه یا چندجانبه بین دولت‌های ساحلی صورت گیرد. کشورهایی قصد دارند با دخالت‌های فرصت‌طلبانه، کشورهای تازه تاسیس اطراف دریای خزر را تحریک نمایندتا منافعی برای خود کسب کنند. با این حال باید بگونه ای عمل کرد تا حق ایران بعد از فروپاشی شوروی تقلیل نیابد.
نزدیک به ده سال از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و تقسیم ابرقدرت سرخ به ۱۵ کشور می‌گذرد. در طول ده سال گذشته آنچه از این منطقه برای ج.ا.ا به ارمغان آمده است بیش از آنکه فرصت باشد جنبه‌هایی از تهدید بوده است اگر چه ایران از ابتدای فروپاشی بزرگترین تهدید پیرامون خود فرصتهای زیادی برایش فراهم شده اما به سرعت دریافت کاری بس دشوار در قبال این منطقه درپیش خواهد داشت.اکنون این نظر ذهن را به خود مشغول میکند که اگر در گذشته تمتمی تهدیدات ما از سوی یک کشور در قالب ابرقدرت تعریف می شد در حال حاضر با ۱۵ کشور گوناگون مواجهیم که هر یک نیازمند استراتژی‌های خاص در سیاست خارجی ، امنیتی ، ... هستند.علاوه بر آن با نفوذ شدید رقبا و دشمنان ایران در این منطقه مواجه هستیم

۱