درگاه دید > کشورها و گروه‌های کشوری > آسیا > خاورمیانه > ایران > اختلاف مرزی با عراق > (۶ مدرک)
 
 

انواع مدارک نمایش داده‌شده:

        



آقای محمدعلی حسینی، معاون حقوقی و بین‌المللی وزیر امورخارجه کشورمان، در مصاحبه با روزنامه جام‌جم پیرامون مسائل هسته‌ای ایران، مذاکره با هیات ایرانی برای رفع اختلافات مرزی ایران و عراق، گزارش اخیر محمد البرادعی در خصوص برنامه هسته‌ای ایران و عضویت ایران در شورای امنیت سازمان ملل متحد اظهارنظر کرده است. آقای حسینی گفت: در کسب عضویت غیردائم در شورای امنیت جدی هستیم و می‌دانیم به موانع جدی از سوی برخی کشورها به ویژه آمریکا مواجه می‌شویم.
نخستین قرارداد رسمی میان ایران و عراق برای سامان بخشیدن به اختلاف‌های مرزی دو کشور در ۱۴-۱۹۱۳ با نام موافقتنامه مرزی استامبول به امضا رسید اما پس از تاسیس دولت ملی در عراق مسئله اختلاف‌های مرزی زمینی و آبی میان دو کشور به عنوان میراث استعمار وارد مرحله جدیدی گردید که گاهی موجب بروز برخوردها مرزی نیز شد. البته از آن زمان تا قرارداد ۱۹۷۵ قراردادهای دیگری نیز وجود داشته و همچنین تنش‌ها و اختلافات دو کشور فراز و نشیب‌های فراوانی داشته است. بروز جنگ اعراب و اسرائیل، فشار کردهای جدایی‌طلب بر حکومت عراق و حمایت غرب از محمدرضاشاه ایران را قدرتمند نمود و عراق تنها راه حل را قرارداد۱۹۷۶ یافت، ولی مدت طولانی به تعهد خود پایدار نماند.
در گاه‌شماری نفوذ انگلیس در عراق می‌توان به ریشه‌های این نفوذ در زمان عثمانی، معاهده سور و تشکیل کشور عراق، اعمال قیمومت، انعقاد معاهده انگلیس و عراق و... اشاره نمود. افزون بر آن، عوامل نفوذ نیز قابل تامل‌اند که بخشی از مهم‌ترین آنها عبارت بودند از نفت، اهمیت راهبردی حوزه خلیج‌فارس، احتمال وقوع جنگ جهانی دوم و... آن طور که از معاهده سرحدی ۱۹۳۷ برمی‌آید، تاثیر عامل خارجی با اتکا به اسناد آشکار است، چراکه در آن زمان منافع انگلیس بر حذف حاکمیت ایران بر اروندرود قرارداشت و استدلال ایران بریک اصل بین‌المللی متکی بود که بر اساس آن، در صورتی که شرایط حاکم بر زمان تدوین معاهدات تغییر کند کشورهای متعاهد می‌توانند خواستار تجدید شوند. این مسئله در این مقاله با اسناد مرتبطش مورد بررسی قرار گرفته ‌است.
از ادوار پیشین مسائل مرزی و به ویژه اروندرود و خوزستان، مهم‌ترین موارد اختلاف ایران و عراق بوده است. از زمان استقلال عراق تا سال ۱۳۳۷ش نیز مشکلاتی بروز کرد و از سوی دولت عراق توطئه‌هایی برای تجزیه خوزستان به اجرا در آمد و کودتای عبدالکریم قاسم اختلاف‌ها را افزایش داد. عراقی‌ها به تجزیه خوزستان از راه تقویت تشکل‌ها و عوامل تجزیه‌طلب و تحریک عشایر عرب زبان خوزستان و حتی استان‌های دیگر همت گماشتند، از مخالفان سیاسی ایران حمایت کردند و به اخراج ایرانیان مقیم عراق پرداختند، حکومت ایران نیز روش تدافعی در پیش گرفت و از حرکت کردهای عراق حمایت کرد و به عملیات روانی و جنگ تبلیغاتی با عراق پرداخت. نوشتار حاضر حاوی شرح جزئیات این تحولات و نتایج آن است.
با تشکلی کمپانی هندشرق و موافقت شاه عباس کبیر با فعالیت تجاری این شرکت در ایران، پای انگلیسها به خلیج فارس و سپس اروند رود بازشد، منافع استعمار انگلیس موجب جانبداری آن از عراق شد و باعث محروم شدن ایران از بخشی از حقوق خود در اروندرود و از دست دادن بخشی از سرزمین خود شد.تغییر حکومت از سلطنتی به دیکتاتوری در عراق با تشدید اختلافات با ایران همراه بود و وجهه سیاسی- ایدئولوژیک نیز داشت.افزایش نیروی نظامی ایران، درگیری حکومت عراق با کردهای مورد حمایت ایران ، عراق را مجبور به یافتن راه حلی برای کاهش تنش و بحران نمود که امضاد قرارداد ۱۹۷۵الجزایر نتیجه آن بود .
اختلافهای مرزی و مذهبی حکومتهای ایرانی و عثمانی با عهدنامه‌هایی چون عهدنامه‌های ارزروم حل نشد و اکتشاف نفت و حضور انگلیس آنها را وسیعتر نمود. پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی دولت عراق زیر قیمومت انگلیس تشکیل شد. اقامت علمای شیعه در عتبات عالیات، اسکان ایرانیان در عراق و ... مسائل ایران و عراق را بیشتر به هم مرتبط می‌نمود . همچنانکه اختلافات ارضی و مرزی دو کشور همچنان وجودداشت و در این میان سیاستهای انگلیس به عنوان قیم عراق بر روابط دو کشور موثر بود. گفتنی است هیچیک از وعده‌های انگلیس مبنی بر احقاق حقوق ایران در مورد مسئله اروند رود و حقوق اتباع ایرانی و ... رنگ واقعیت به خود نگرفت و انگلیس پیوسته به عنوان حامی عراق عمل نمود .

۱